Okulaba wakati: Kiki ekikukyusa?

Ekitundu kino kiweebwa olw’ebyamagezi byokka era tekisaanidde kutwalibwa ng’amagezi ag’obujjanjabi. Mwogere n’omusawo akakasa okufuna obulagirizi n’obujjanjabi obukugaanira.

Macular Degeneration: Okutegeera Okufiirwa Okulaba wakati

Macular Degeneration (AMD) kika kya kabaasa akakosa amaaso, akasinga okukwata abantu abakulu. Kakosa naddala macula, ekitundu kya retina ekiri wakati w’eriiso. Macula kirina ekifo ekikulu nnyo mu kulaba kwaffe okw’obutono n’okulaba eby’amannya. Bwe kiba nga kikoseddwa, kisobola okuleetera obuzibu obw’amaanyi mu kulaba wakati (central vision), ekireetera omuntu okufiirwa obusobozi bw’okulaba obwetaagisa mu mirimu emingi egya bulijjo. Okufiirwa okulaba kuno kusobola okuba okwa kitalo oba okutono, okusinziira ku ngeri kabaasa gye kakoseddwaamu amaaso. Okutegeera embeera eno kiyamba abantu okumanya obubonero n’okunoonya obuyambi mangu.

Retina n’Obukadde: Enkola y’Eriiso

Retina kye kitundu ky’eriiso ekifaanana ekisenge ky’ekifaananyi, ekikyusa ekitangaala okukifuula obubaka obutumizibwa mu bwongo ng’okuyita mu nerve y’amaaso (optic nerve). Macula, ng’ekitundu kya retina, ky’ekisumulula obutangaala obungi obuva mu kifo ky’okulaba wakati. Obukadde bwe bugenda bukwata omubiri, ebitundu by’eriiso nabyo biba biyinza okukaddiwa. Mu ngeri y’emu, AMD ekwatagana n’obukadde. Abantu abasinga okukwatibwa embeera eno bali mu myaka 50 n’okusingawo. Okukaddiwa kuno kusobola okuleetera obutundu obutono obuyitibwa drusen okukungaana wansi wa retina, oba obusasi bw’omusaayi obutali bwa bulijjo okukula, ebireetera okufiirwa okulaba. Okumanya engeri obukadde gye bukwata ku retina kiyamba okutegeera obulungi ensibuko y’embeera eno ey’amaaso.

Okukuuma Obulamu bw’Amaaso: Okwewala n’Okwekebejja

Okukuuma obulamu bw’amaaso (eye health) kikulu nnyo mu kwewala embeera ng’eno. Okwewala kwetaaga okukola ebintu eby’enjawulo, gamba ng’okwambala galasi ezikuuma amaaso okuva ku njuba, naddala bwe kiba nga oli mu bweru. Okwambala galasi ezikuuma amaaso okuva ku UV rays kisobola okuyamba okukendeeza ku kabi k’okukwatibwa AMD. Okwekebejja amaaso (screening) bulijjo eri abasawo b’amaaso nakyo kikulu nnyo, naddala eri abo abalina obukadde oba abalina ab’oluganda abakwatibwako AMD. Okwekebejja kuno kuyamba okuzuula obubonero bwa AMD mangu, ekisobola okuyamba mu kutandika obujjanjabi nga bukyali. Okwekebejja kiyamba n’okumanya embeera endala ezisobola okukosa amaaso, ekireetera okufuna obulamu obulungi (wellness) bw’amaaso.

Ebiryo Ebirungi n’Obuyambi

Embeera y’amaaso eya Macular Degeneration erina ebitundu bibiri eby’enjawulo: ‘dry’ AMD ne ‘wet’ AMD. ‘Dry’ AMD y’esingako obungi era etera okukula mpola. ‘Wet’ AMD y’esinga okuba ey’amaanyi era esobola okuleetera okufiirwa okulaba okwangu. Okufuna obuyambi obutuufu kikulu nnyo. Waliwo okunoonyereza (research) okugenda mu maaso ku ngeri gye basobola okujjanjaba n’okwewala AMD. Ebiryo ebirungi (nutrition) bikola ekifo ekikulu mu bulamu bw’amaaso. Okulya emmere erimu ebirungo ng’enva n’ebibala, naddala ebirimu antioxidants, vitamin C ne E, ne zinc, kisobola okuyamba okukuuma amaaso. Waliwo n’ebirungo eby’enjawulo eby’okulya (supplements) ebisobola okuyambako, naye kikulu okubyogerako n’omusawo w’amaaso. Obuyambi obw’amaanyi buva mu bantu abakwatibwako ne bwe baba ab’oluganda, nga bagabana obumanyirivu n’okuyamba abalala abali mu mbeera y’emu.

Okufiirwa okulaba wakati kiyinza okuba ekizibu ekikwata ku bulamu bw’omuntu obwa bulijjo, naye okumanya ensibuko y’embeera eno n’engeri gye kisoboka okugyewala kiyamba nnyo. Okukuuma obulamu bw’amaaso, okunoonyereza ku ngeri y’okujjanjaba, n’okufuna obuyambi obutuufu byonna bikola ekifo ekikulu mu kuziyiza n’okukola ku Macular Degeneration. Okwekebejja amaaso bulijjo n’okulya emmere ennungi bya mugaso nnyo mu kukuuma amaaso go nga galaba bulungi mu biseera byo eby’obukadde.